ترنم معرفت

گام به گام تا رسیدن به معبود

ترنم معرفت

گام به گام تا رسیدن به معبود

بسم الله الرحمن الرحیم
به گفته ی احادیث در آخر الزمان نگه داشتن دین سختتر از نگه داشتن آهن مذاب در دست است. هدف از ایجاد این وبلاگ تقویت باورهای دینی و اعتقادی و پاسخ به سوالات اعتقادی ، احکام و هرگونه سوالات دینی است. باشد که مورد رضایت حضرت ولی الله الاعظم روحی لتراب مقدمه فداه قرار گیرد و به اندازه ی ساعتی باعث تعجیل در امر فرجشان شود.
آمین.

۶ مطلب با موضوع «حضور قلب در نماز» ثبت شده است

۲۶
فروردين

بسم الله الرحمن الرحیم


قد افلح المؤمنون، الّذین هم فی صلاتهم خاشعون.
مؤمنان رستگار شدند، آن‌هایی که در نمازشان با خشوع هستند.

« مؤمنون ، 1 و 2»



خشوع یک حالت درونی است که در برون اثر می‌گذارد. پیشوایان بزرگ اسلام چنان خشوعی در حالت نماز داشتند که به کلی از ما سوی الله بیگانه می‌شدند.

 پیامبر اسلام ـ صلّی الله علیه و آله ـ گاه به هنگام نماز به آسمان نظر می‌کرد اما هنگامی که آیه فوق نازل شد دیگر سر بر نمی‌داشت و دائماً به زمین نگاه می‌کرد.


اگر رکوع و سجود و قرائت و تسبیح را جسم نماز بدانیم حضور قلب و توجه درونی به حقیقت نماز و کسی که با او راز و نیاز می‌کنیم روح نماز است. خشوع نیز در واقع چیزی جز حضور قلب توأم با تواضع و ادب و احترام نیست و به این ترتیب روشن می‌شود که مؤمنان تنها به نماز به عنوان یک کالبد بی‌روح نمی‌نگرند بلکه تمامی توجه آن‌ها به باطن و حقیقت نماز است.


از رسول خدا ـ صلّی الله علیه و آله ـ روایت شده: به خدا پناه ببرید از خشوع نفاق. پرسیدند: خشوع نفاق چیست؟ فرمود: این که ظاهر بدن خاشع دیده شود ولی در قلب خشوعی نباشد.

تفسیر المیزان، ج 15، ص 15.


شیخ مرتضی رحمت الله علیه با نماز انس خاصی داشت و با خضوع و خشوع تمام نماز را بجا می آورد و از نماز خواندن لذت می برد. اما در اواخر عمر شریفشان وصیت کرده بودند که نمازهایشان را اعاده کنند. وقتی از ایشان دلیل این کار پرسیده شد پاسخ دادند: من عشق و علاقه ی خاصی به نماز دارم و می ترسم این نمازها همه به خاطر لذت بردن از این نمازها بوده باشد نه به خاطر خدا. به خاطر همین می خواهم تمام اعمالم خالص به سوی خدا بالا برود و چیز دیگری در آن شریک نباشد.

آیا ما اصلا از نماز خود لذت می بریم؟ چه برسد به اینکه ....


راهکارها:

توجه به کارهای پراکنده و مختلف معمولاً مانع تمرکز حواس است و هر قدر انسان، توفیق پیدا کند که مشغله‌های مشوش و پراکنده را کم کند به حضور قلب در عبادات خود کمک کرده است.

پرهیز از گناه نیز عامل مؤثری است زیرا گناه قلب را از خدا دور می‌سازد و از حضور قلب می‌کاهد.

۲۵
فروردين

بسم الله الرحمن الرحیم

بعد از وقفه ای چند روزه ادامه ی بحث حضور قلب در نماز را با چند آیه و روایت پی می گیریم.  

بسم الله الرحمن الرحیم

فَوَیلٌ لِلمُصَّلین

 الَّذینَ هُم عَن صَلاتِهِم ساهُون

وای بر نمازگزاران / کسانی که از نماز خود غافلند

(ماعون / آیه 4 و 5)

پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلّم می فرمایند ویل یکی از درکات جهنم است. و وعده ی جهنم به آنانی که نماز نمی خوانند داده نشده بلکه به کسانی داده شده که نماز می خوانند ولی نسبت به نماز خود غافل هستند. و عدم حضور قلب در نماز یکی از مصادیق غفلت در نماز است.

قال رسول الله صلى الله علیه و آله وسلم :
اَسرقَ السراق مَن سَرقَ مِن صلاتِه یعنى لایُتِم رکوعها و سجودها.

دزدترین دزدها کسى است که از نماز خود مى دزد، از رسول خدا سؤ ال شد چگونه از نماز مى دزدد؟ فرمود: رکوع و سجود آن را تمام و کامل انجام نمى دهد.

بحارالانوار، ج 81، ص 264.

گاهی اوقات چنان نماز را با سرعت می خوانیم که نه تنها به حضور قلب توجه نداریم بلکه حتی اذکار رکوع و سجود را نیز در حال حرکت به سمت سجده یا برخواستن از رکوع می خوانیم.


آخرین سخن
ابا بصیر که یکى از شیعیان امام صادق (علیه السلام ) است مى گوید: در هنگام شهادت امام صادق (علیه السلام ) در مدینه نبودم ، وقتى داخل شهر شدم ، خبر رحلت آن حضرت را به من دادند. براى عرض ‍ تسلیت به خانه ، ام حمیده همسر آن حضرت و مادر امام موسى رفتم .
وقتى چشم ام حمیده به من افتاد بى اختیار اشک هایش جارى شد و من هم گریه کردم .
همین که گریه ام حمیده تمام شد. به من گفت : اى ابا بصیر! تو در ساعت احتضار و جان دادن امام صادق (علیه السلام ) حاضر نبودى که چه قضیه عجیبى اتفاق افتاد.
ابو بصیر از او پرسید: اى ام حمیده ! چه قضیه مهمى در آن ساعت رخ داد؟
گفت : اى عبا بصیر! در آن لحظات آخر عمر، پلک هاى چشم هاى امام صادق (علیه السلام ) روى هم افتاده بود. ناگهان پلک هاى چشم خود را از روى هم برداشت و فرمود:
همین الآن همه اقوام و خویشاوندان مرا حاضر کنید که با آنان وصیتى دارم :
ام حمیده گفت : به دستور آن حضرت ، تمام خویشان و عموزادگان ایشان را جمع کردیم و کسى از نزدیکان باقى نماند که حاضر نشود. همه آنان منتظر و آماده بودند که امام صادق (علیه السلام ) در این لحظه حساس مى خواهد چه کند و چه بگوید؟
همین که امام همه را حاضر دید جمعیت را مخاطب قرار داد و چنین فرمود:
شفاعت ما خانواده ، هرگز شامل حال کسانى که نماز را سبک مى شمارند و به آن اهمیت نمى دهند نخواهد شد.

طرائف الحکم یا اندرزهاى ممتاز، متن‏ج‏2، ص: 451

همان طور که می دانید عدم حضور قلب یکی از مصادیق سبک شمردن نماز است.

حضور قلب در نماز اینقدر با اهمیت است که امام صادق علیه السلام در آخرین لحظات عمر شریف و با برکتشان به این قضیه تأکید فرمودند. نکند خدایی نکرده کاری کنیم که خود را از شفاعت حضرات معصومین علیهم السلام محروم کنیم.

معرفی کتاب:

یکی از زیباترین کتاب ها درباره ی نماز کتاب صلاة الخاشعین شهید آیت الله دستغیب می باشد.امید است که بعد از مطالعه ی این کتاب دید جدیدی نسبت به نماز و حضور قلب بیشتری در نماز پیدا کنیم.

۲۱
فروردين

بسم الله الرحمن الرحیم


در ادامه بحث قبلی به عامل درونی عدم حضور قلب در نماز می رسیم که از عامل بیرونی بسیار فراگیرتر و درمان آن سخت تر است. شاید برای همه ما پیش آمده باشد که هرچیزی را که گم کرده باشیم موقع نماز پیدا می کنیم و یا تمام فکرهای زندگی و دنیایی سر نماز به ذهنمان خطور می کند. چطور می توان این پرنده ی خیال را از پرواز در افکار و اشتغالات ذهنی باز داشت و به معبودی که در محضر او ایستاده متوجه کرد تا ادب حضور را رعایت کرده باشیم.

در حدیث قدسی خداوند به بنده خود می فرماید:

بنده من هنگامی که تو به نماز می ایستی من چنان به تو توجه می کنم که انگار فقط همین یک بنده را دارم و تو چنان با من رفتار می کنی که انگار صد معبود دیگر به جز من داری!!!

وقتی که تلویزیون نگاه می کنیم و یا با شخص مهمی صحبت می کنیم ، به طور کامل به او توجه کرده و مواظب حرکات و رفتار خود هستیم و چقدر برای خود ما هم اذیت کننده است اگر کسی موقع حرف زدن ما حواسش به جایی بجز صحبت های ما باشد.

علت اصلی حواس پرتی در نماز توجه به امور دنیوی است و در روایت آمده «حبُّ الدنیا رأسُ کلِّ خطیئة» حب دنیا عامل اصلی تمام گناهان است. انسان به هر چیزی که بیشتر علاقه مند باشد ، بیشتر به یاد آن می افتد و با همان نیز محشور می شود!


پیامبر اکرم می فرمایند:

"اِنَّ مِنَ الصَّلاةِ لَما یُقبَلُ نِصفُها وَ ثُلثُها وَ رُبعُها وَ خُمسُها إلی العُشرِ، وَ اِنَّ مِنها لَما یُلَفُّ کَما یُلَفُّ الثُّوبُ الخَلِقُ فَیُضرَبُ بِها وَجهَ صاحِبِها، وَ اِنَّما لَکَ مِن صَلاتِکَ ما اَقبَلتَ عَلَیهِ بِقَلبِکَ"

نمازی هست که نصف آن پذیرفته می شود و یا یک سوم آن و یا یک چهارم آن و یا یک پنجم آن پذیرفته می گردد، و بالأخره نمازی هست که یک دهم آن پذیرفته می شود و برخی از اقسام نماز چون جامه کهنه در هم پیچیده شده به صورت نمازگزار زده می شود.

مستدرک الوسائل ، ج 3، ص 59

راهکارها:

یکی از راهکارهای اصلی حضور قلب در نماز ، توجه کمتر به امور دنیوی و تلاش و همّ و غم در این مقوله ی پست است و بهتر است بیشتر به خدا توکل کنیم.

یکی دیگر از راهکارهای حضور قلب در نماز توجه به معانی حمد و سوره و اذکار نماز است.



۱۹
فروردين

بسم الله الرحمن الرحیم


عوامل عدم حضور قلب در نماز به دو بخش بیرونی و درونی تقسیم می شود.
در این پست به بررسی عوامل بیرونی عدم حضور قلب در نماز می پردایم.


عوامل بیرونی بیشتر شامل مکان نماز گزار می شود. 

بهترین مکان برای نمازگزار ، نماز در مسجد و به جماعت است و در غیر این صورت نماز اول وقت را در مکانی آرام و دور از شلوغی و خالی از هرگونه اشیایی باشد که جلب توجه می کنند مانند تلویزیون، رادیو، لب تاب، تابلو و فرش های منقش و بهتر است که از سجاده برای نماز استفاده کنیم. 

بهتر است هنگام قیام به محل سجده ، در هنگام رکوع به بین دو قدم و هنگام تشهد به دامن خود نگاه شود و از نگاه به اطراف پرهیز شود.


عَن أبی حمزه الثُمالی قال: رأیتُ علی بن الحسین (علیه السلام) یُصَلی فسَقَط رداوهُ عَن مِنکبه قال فلم یُسَّوِه حتی فَرغَ مِن صلاتِه قال فَسأله عن ذلک
فقال و یحَک أتدری بینَ یدی مَن کنتُ إنَّ العبدَ لایُقبَلُ منه صلاةٌ الا ما اقبلَ منها
فقلت جُعِلتُ فِداک هَلَکنا فقال کلا إنَّ اللهَ مُتَمِمٌ ذلک للمؤمنین بِالنوافل

ابی حمزه ثمالی گفت امام زین العابدین (علیه السلام) را دیدم که مشغول خواندن نماز بود و در آن حال نماز، رداء از کتفش افتاد و آن حضرت توجهی نکرد، نمازش را ادامه داد و رداء را درست نکرد تا اینکه نمازش تمام شد ابی حمزه گفت پس از آن حضرت سؤال کردم که چرا رداء خود را درست نکردی سپس، امام (علیه السلام) فرمود وای بر تو آیا نمی دانی که من در مقابل چه فردی بودم به تحقیق که نماز انسان قبول نمی شود مگر اینکه انسان توجه داشته باشد به نماز و حواسش به چیزی دیگر مشغول نباشد، گفتم فدایت شوم پس ما هلاک شدیم حضرت فرمودند: نه، چنین است بدرستی که خدا نمازهای مؤمنین را تمام و تکمیل و کامل می گرداند بوسیله نمازهای نافله که می خوانند.
راهکار:
همانطور که در حدیث آمده یکی از راهکارهای جبران عدم حضور قلب در نماز ، خواندن نوافل است که یکی از نشانه های پنجگانه ی شیعیان است. ( 4 نشانه ی دیگر : سر به خاک گذاشتن، پوشیدن انگشتر عقیق در دست راست، بلند بسم الله الرحمن الرحیم گفتن در نماز و زیارت اربعین هستند).
نافله ی نماز صبح ، دو رکعت قبل از آن است که ثواب آن از نماز وتر نماز شب برتر است.
نافله ی نماز ظهر ، چهار دو رکعتی قبل از نماز ظهر (جمعا 8 رکعت)
نافله ی نماز عصر ، چهار دو رکعتی قبل از نماز عصر (جمعا 8 رکعت)
نافله ی نماز مغرب ، دو رکعت بعد از نماز مغرب
نافله ی نماز عشاء ، دو رکعت بعد از نماز عشاء
نماز شب هم یازده رکعت که 4 دو رکعتی با نیت نماز شب و دو رکعت نماز شفع و یک رکعت نماز وتر است.
نکته: شاید خواندن این همه نماز نافله سخت به نظر بیاید اما شرایط خواندن نماز نافله بسیار آسان تر از نماز واجب است چون نماز نافله را می توان بدون رعایت قبله و بدون خواندن سوره توحید وحتی در حرکت بجا آورد.
پسر آیت الله العظمی بهجت میگفتند در این اواخر که کارهای ایشان زیاد شده بود بعضی از نوافل را در مسیر رفتن به مسجد می خواندند.

 



۱۹
فروردين

بسم الله الرحمن الرحیم

مراحل باطنی نماز بنا بر نظر اساتید اخلاق و عرفا 6 مرحله است.

1: حضور قلب

2: تفهم(فهم معنای آیات و اذکار نماز)

3: تعظیم (درک عظمت خدا در نماز)

4: هیبت

5: امید

6: حیا

بحثی که ما درباره حضور قلب شروع کردیم تازه اولین گام از مراحل 6 گانه ی باطنی نماز است.



قال الصادق علیه السلام:

إنَّ العبدَ اذا صَلَّی الصلاة لوقتِها، و حافظ عَلیها إرتَفَعَت بَیضاء نقیة، تَقول: حفظتنی حَفظَک الله، و اِذا لَم یَصِلُها لِوقتِها، و لَم یُحافِظ عَلیها رَجَعَت عَلیه سَوداء مُظلمَة، تَقول: ضَیَعتَنی ضَیَّعَکَ الله.

امام صادق علیه السلام فرمود:

هنگامی که بنده ای سر وقت به نماز بایستد و مراقب آن باشد (با شرایط کامل و حضور قلب) بصورت پاره ای نور سفید بالا می رود و می گوید: تو مرا حفظ کردی خدا تو را حفظ کند، ولی وقتی نماز را در وقتش نخواند و مراقب آن نباشد آن نماز بصورت لکه سیاه و تاریکی بر می گردد و می گوید: مرا ضایع کردی خدا تو را ضایع نماید.

محجة البیضاء، ج 1، ص 340


راهکار:

به توصیه ی بزرگان برای پیدا کردن حضور قلب در نماز ، طوری نماز بخوانید که انگار آخرین نمازی است که می خوانید.

بزرگان اخلاق می فرمایند هرکس که به مقامات عرفانی رسیده اول در نمازش تغییراتی حس کرده ... همه چیز از نماز شروع می شود.

برای اینکه بهتر نماز را درک کنیم لازم است که آگاهی ما نسبت به نماز بیشتر شود و این امر حاصل نمی شود جز با مطالعه راجع به نماز ِ کامل که از آیات و روایات و بزرگان برای ما به ارث رسیده. یکی از کتاب هایی که در این راه ما را کمک می کند کتاب اسرار الصلاة میرزا جواد آقای ملکی تبریزی است که از اوتاد و بزرگان عرفان می باشند.


۱۸
فروردين

بسم الله الرحمن الرحیم

ان شاالله از امروز بحثی رو درباره حضور قلب در نماز شروع می کنیم که خیلی همه مون بهش احتیاج داریم. سعی میکنیم هر جلسه راهکاری از احادیث یا علمای اخلاق بگذاریم تا برامون کاربردی تر باشه این مباحث.


پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلم می فرمایند: لا صلوةَ الا بحضورِ القلب ؛ هیچ نمازی (مورد قبول) نیست مگر با حضور قلب. (احقاق الحق ،ج 2 ،ص318)

و همچنین حضرت سجاد علیه السلام می فرمایند: إنَّ العَبدَ لایُقبَلُ مِنه صلاةٌ إلا ما اَقبلَ منها؛ نماز بنده قبول نمی شود مگر به اندازه ای که در آن حضور قلب داشته باشد. (وسائل الشیعه ، ج 4 ، ص688)


روزی یکی از اصحاب پیامبر در باغ خود مشغول نماز خواندن بود که در همین حال پرنده ای بر روی شاخه درخت نزدیک او نشست. مرد وقتی به خود آمد متوجه شد که مدتی است حواسش به پرنده است ، بعد از نماز شخص تصمیم گرفت بخاطر این سهل انگاری در نماز باغ خود را فروخته و پول آن را در راه خدا صدقه بدهد.


چقدر ما به حضور قلب در نماز توجه داریم؟

آیا ما هم حاضریم برای حضور قلب در نماز هزینه کنیم یا حداقل وقت بگذاریم و مقداری مطالعه کنیم؟


یکی از راهکارهای حضور قلب در نماز ، وضوی کامل با توجه به دعاهای آن قبل از نماز است.

بیاییم در سال نو یک دعای جدید به دعاهامون اضافه کنیم و حضور قلب در نماز رو از خدا بخواهیم.